Eich hawliau a’ch buddion ar ôl marw-enedigaeth

Os ydych yn gyflogedig yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban mae gennych 56 wythnos i gymryd Absenoldeb Rhieni Mewn Profedigaeth neu hawlio Tâl Stadudol Rhieni mewn Profedigaeth trwy eich cyflogwr. Mae hyn yn dechrau o ddyddiad marwolaeth y plentyn.

Gallwch gymryd hwn ar ben unrhyw absenoldeb mamolaeth neu dadolaeth y mae gennych hefyd hawl iddo.

Gallwch gymryd pythefnos o Absenoldeb Statudol Rhieni mewn Profedigaeth mewn un bloc neu fel dau floc ar wahân o wythnos.

Rhennir y 56 wythnos yn ddau gyfnod:

• o ddyddiad marwolaeth neu farwenedigaeth y plentyn i wyth wythnos ar ôl
• naw i 56 wythnos ar ôl dyddiad marwolaeth neu farwenedigaeth y plentyn.

Mae’n rhaid i chi roi rhybudd i’ch cyflogwr cyn i chi gymryd Absenoldeb Rhieni Mewn Profedigaeth.

Os ydych yn gyflogai neu’n weithiwr, efallai y bydd gennych hefyd hawl i bythefnos o Dâl Profedigaeth Statudol.

Bydd angen i chi fod wedi bod yn ennill o leiaf £125 yr wythnos ym mlwyddyn dreth 2025/26.

Mae Tâl Profedigaeth Statudol naill ai’n £187.18 (2025/26) yr wythnos neu’n 90% o’ch enillion wythnosol cyfartalog, pa un bynnag sydd isaf.

Efallai y bydd eich cyflogwr yn talu mwy na hyn trwy Dâl Profedigaeth Uwch. Gwiriwch eich llawlyfr staff neu gontract am fanylion.

Darganfyddwch fwy am sut i wneud cais am Dâl Profedigaeth Rhiant StatudolYn agor mewn ffenestr newydd ar GOV.UK.

Am fwy o wybodaeth am eich hawliau, gweler y canllaw Acas ar gyfer Absenoldeb Profedigaeth Rhieni a ThâlYn agor mewn ffenestr newydd

Mae gennych hawl i gyfanswm o 52 wythnos o absenoldeb.

Ni allwch gael hyn os byddwch yn cael plentyn trwy fenthyg croth, ond efallai y gallwch gael absenoldeb rhiant di-dâl.

Efallai y byddwch yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol tra byddwch yn absennol o’r gwaith am uchafswm o 39 wythnos - ar yr amod eich bod wedi bod yn gweithio’n ddigon hir.

Mae rhaid i chi wneud eich cais o fewn 28 diwrnod ar ôl marwolaeth eich babi.

Siaradwch â’ch cyflogwr am beth all ei gynnig i chi neu wirio eich contract cyflogaeth.

Mae’r rhan fwyaf o gyflogwyr yn cynnig absenoldeb tosturiol i famau a thadau mewn galar yn rhan o’u contract cyflogaeth sylfaenol neu fuddion cyflogeion.

Os nad ydych ar gyfnod mamolaeth neu dadolaeth ac yn methu dychwelyd i’r gwaith am resymau meddygol, telir Tâl Salwch Statudol am hyd at 28 wythnos. Gallai hyn fod yn fwy os yw’ch contract cyflogaeth yn caniatáu hynny.

Efallai y byddwch angen Nodyn Ffitrwydd, oedd yn cael ei alw’n Nodyn Salwch yn flaenorol, gan eich meddyg teulu.

Os ydych yn dioddef marwenedigaeth ac rydych wrthi yn chwilio am waith, byddwch yn cael eich rhoi yn y grŵp dim gofynion sy’n gysylltiedig â gwaith am 15 wythnos yn dilyn dyddiad yr enedigaeth.

Bydd eich anogwr gwaith yn gofyn am gopi o’ch tystysgrif marwenedigaeth, enw, cyfeiriad a rhif Yswiriant Gwladol.

Efallai y caiff eich ymrwymiad hawlydd ei adolygu ar ôl 15 wythnos os nad ydych yn teimlo’n ddigon da i ddechrau chwilio am waith eto.

Os ydych yn hunangyflogedig neu ddim yn ennill digon i fod yn gymwys i gael Tâl Mamolaeth Statudol, efallai y byddwch yn gymwys i gael Lwfans Mamolaeth. Rhaid i chi wneud eich cais o fewn 28 diwrnod o farwolaeth eich babi.

Y llywodraeth yn hytrach na’ch cyflogwr sy’n talu hwn.

Os na allwch gael Lwfans Mamolaeth, efallai y gallwch gael Lwfans Cyflogaeth a Chymorth (ESA).

I wneud cais am Lwfans Mamolaeth, Credyd Cynhwysol neu Lwfans Cyflogaeth a Chymorth, cysylltwch â’ch Canolfan Byd Gwaith.

Mae gennych hawl i gael presgripsiynau am ddim am o leiaf 12 mis yn Lloegr.

Yng Nghymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon mae presgripsiynau am ddim i bawb.

Mae gennych hawl hefyd i gael triniaeth ddeintyddol am ddim gan y GIG hyd nes y bydd y dystysgrif yn dod i ben.

Gofynnwch i’ch meddyg neu fydwraig am ffurflen FW8, i chi ei chwblhau ac yna bydd ef neu hi yn ei harwyddo a’i hanfon ar eich rhan.

Byddwch yn derbyn eich tystysgrif eithriad yn y post.

Gallant hefyd eich helpu gyda’r rhaglen Healthy Start os ydych wedi bod yn hawlio talebau. Ni chewch ragor o dalebau ond gallwch ddefnyddio unrhyw rai a gawsoch eisoes.

Rhaid cofrestru genedigaeth eich babi:

• o fewn 42 diwrnod yng Nghymru a Lloegr
• o fewn 21 diwrnod yn yr Alban
• o fewn blwyddyn yng Ngogledd Iwerddon os yw’n farw-anedig.

Yn y rhan fwyaf o leoedd, bydd angen i chi fynd i’ch swyddfa gofrestru leol, ond efallai y gallwch wneud hyn yn yr ysbyty.

Bydd staff yr ysbyty yn rhoi gwybod i chi beth sydd angen i chi ei wneud a ble i fynd.

Rhaid i fabi marw-anedig ar ôl 24 wythnos o feichiogrwydd gael ei gladdu neu ei amlosgi’n ffurfiol, er nad oes angen angladd yn gyfreithiol.

Os ydych yn byw yng Nghymru, Lloegr neu’r Alban, ni fydd eich cyngor lleol yn codi ffioedd arnoch am gladdu neu amlosgi safonol plentyn.

Bydd angen talu ffioedd eraill, megis trefnydd angladdau, blodau a chofeb.

Yn Lloegr, gall y Children’s Funeral FundYn agor mewn ffenestr newydd gyfrannu hyd at £300 tuag at arch, amwisg neu gasged, ynghyd ag unrhyw gostau angladd rhesymol fel y ffioedd claddu neu ffioedd amlosgi, a chost tystysgrif meddyg. Nid yw'r cyfraniad hwn yn dibynnu ar eich incwm na faint o gynilion sydd gennych.  

Yng Nghymru, mae cyfraniad o £500 tuagYn agor mewn ffenestr newydd at yr angladd a chostau cysylltiedig eraill megis teyrngedau blodau, placiau. Nid yw'r cyfraniad hwn yn dibynnu ar eich incwm na faint o gynilion sydd gennych.

Os ydych yn byw yng Nghymru neu Loegr a'ch bod yn cael budd-daliadau penodol, gallwch hefyd wneud cais am Daliad Costau AngladdYn agor mewn ffenestr newydd hyd at £1,000 i helpu i dalu rhai o'r costau rhesymol eraill.

Yn yr Alban, y taliad cyfartalog yw £2,065 ar gyfer cyfraniadYn agor mewn ffenestr newydd tuag at unrhyw gostau angladd rhesymol y mae angen i chi dalu amdanynt megis y gwasanaeth angladd neu gar angladd. Mae Taliad Cymorth AngladdYn agor mewn ffenestr newydd yn helpu i dalu costau angladd os ydych yn byw yn yr Alban. Darganfyddwch fwy ar mygov.scotYn agor mewn ffenestr newydd

Yng Ngogledd Iwerddon, mae’r Gronfa Angladdau Plant yn gyfandaliad untro o £3,056, i dalu costau angladd, y gellir ei dalu naill ai’n uniongyrchol i chi neu’r trefnydd angladdau, neu ei rannu rhwng y ddau. Ni fydd yr hyn yr ydych yn ei ennill na faint sydd gennych mewn cynilion yn effeithio ar yr hyn a gewch. Nid oes angen i chi fod yn cael budd-daliadau i wneud cais. I gael rhagor o wybodaeth a sut i wneud cais, gweler nidirectYn agor mewn ffenestr newydd

Os nad ydych chi’n defnyddio trefnydd angladdau, gallwch hawlio ar gyfer rhai costau angladdYn agor mewn ffenestr newydd Darganfyddwch fwy ar GOV.UK

Mae ein canllawiau wedi’u hargraffu am ddim yn rhoi gwybodaeth glir, ddiduedd i chi. Maent yn fan cychwyn da a gallant eich helpu i wneud dewisiadau gwybodus.